Sang thu HAY NHUNG TK

Bøc tranh thu qua c¶m nhËn tinh tÕ cña H÷u ThØnh trong bµi th¬ "Sang thu” (Ng÷ v¨n 9 -  TËp 2).

Bµi lµm

NÕu mïa xu©n lµ mét héi tô cña c¸i ®Ñp, c¨ng trµn nhùa sèng vµo buæi b×nh minh víi nh÷ng chåi non léc biÕc, tiÕng chim ca vui vÒ lµm tæ, víi nh÷ng nµng xu©n dÞu dµng h¸t c©u quan hä…, th× mïa thu l¹i lµ mïa quyÕn rò lßng ng­êi bëi nÐt ®Ñp cña buæi chiÒu víi s¾c l¸ vµng bay  vµ h­¬ng v­ên quen thuéc, nhÑ nhµng, th­ít tha, ®»m th¾m… Cïng víi mïa xu©n, mïa thu ®· trë thµnh ®Ò tµi truyÒn thèng cña th¬ ca. Thu ®i qua l¨ng kÝnh t©m hån ng­êi nghÖ sÜ vµ lµ mãn quµ v« gi¸ mµ thiªn nhiªn ban tÆng cho con ng­êi, lµ chÊt men ®Ó lßng ng­êi ®¾m say mª m¶i. Kh¸c víi c¸c thi nh©n khi viÕt vÒ mïa thu th­êng lµ ®é gi÷a thu hay cuèi thu, nhµ th¬ H÷u ThØnh gãp mét tiÕng thu giao mïa. TruyÒn thèng vµ s¸ng t¹o lµ sù kÕt hîp hµi hoµ trong th¬ H÷u ChØnh. Cïng ®i víi “Sang thu”, ta sÏ thÊy râ ®iÒu ®ã.

          H÷u ThØnh sinh n¨m 1942, thuéc líp nhµ th¬ tr­ëng thµnh trong kh¸ng chiÕn chèng MÜ. ¤ng lµ ng­êi viÕt nhiÒu, viÕt hay vÒ quª h­¬ng vµ cuéc sèng con ng­êi, ®Æc biÖt lµ vÒ mïa thu. Víi t©m hån tinh tÕ, nh¹y c¶m, H÷u ThØnh ®· ph¸t hiÖn ra nh÷ng biÕn chuyÓn rÊt nhÑ nhµng cña ®Êt trêi khi mïa thu ®Õn mµ nÕu nh­ víi nh÷ng bén bÒ c«ng viÖc, ng­êi ta rÊt khã cã thÓ nhËn ra. Víi bµi th¬ “Sang thu” (1977), H÷u ThØnh ®· gãp vµo nÒn th¬ hiÖn ®¹i ViÖt Nam mét bøc tranh thu víi nh÷ng míi mÎ, s¸ng t¹o, ®Çy ¾p h¬i thë cña sù sèng.

Khæ th¬ thø nhÊt lµ nh÷ng dù c¶m mïa thu ®· vÒ :

Bçng nhËn ra h­¬ng æi

Ph¶ vµo trong giã se

S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ

H×nh nh­ thu ®· vÒ

Trong biÕt bao nhiªu h­¬ng vÞ th©n thuéc cña lµng quª, H÷u ThØnh giËt m×nh th¶ng thèt khi nhËn ra c¸i lµn h­¬ng ng©y ngÊt ngät ngµo cña tr¸i æi ®Çu mïa. H­¬ng æi th©n th­¬ng qua nh­ chÝnh mïi vÞ cña v­ên, lµng quª n¬i ®ång b»ng b¾c Bé yªu th­¬ng h­¬ng æi lµ tÝn hiÖu ®Æc tr­ng cña mïa thu. Ph¶i ch¨ng lóc nµy ®©y thu ®· sang ? Nh­ng t¹i sao sø gi¶ cña mïa thu trong th¬ H÷u ThØnh l¹i lµ lµn h­¬ng ngät ngµo cña tr¸i æi ®Çu mïa mµ kh«ng ph¶i lµ h­¬ng hoa thiªn lÝ nh­ trong bµi th¬ NguyÔn BÝnh Mïi hoa thiªn lý tho¶ng h­¬ng ®­a (ChiÒu thu).

Hay h­¬ng cèm trong bµi th¬ “§Êt n­íc”

S¸ng m¸t trong nh­ s¸ng n¨m x ­a

Giã thæi mïa thu h­¬ng cèm míi

T«i nhí nh÷ng ngµy thu ®· xa

(NguyÔn §×nh Thi)

H­¬ng æi cã nÐt g× ®Æc biÖt ®Õn thÕ, ph¶i ch¨ng mïi h­¬ng Êy lµ nÐt riªng cña lµng quª B¾c Bé, ph¶i ch¨ng nã gäi vÒ trong t©m trÝ t¸c gi¶ bao nhiªu kØ niÖm ªm ®Òm cïng b¹n bÌ treo c©y h¸i æi cña mét thêi tuæi trÎ ®· qua ? Ch¼ng thÕ mµ h­¬ng æi kh«ng ph¶i chØ mét lÇn xuÊt hiÖn trong th¬ «ng :

HÑn mïa thu æi chÝn

§ãn mïa kh« b­íc vµo

(H­¬ng v­ên)

Tõ bçng nh­ ®­îc gieo lªn trong niÒm ngì ngµng ng¹c nhiªn. Tõ bao giê nhØ, thu vÒ ? TÊt c¶ ®Õn víi t¸c gi¶ nhÑ nhµng, mµ ®ét ngét qu¸, thu vÒ víi ®Êt trêi quª h­¬ng, víi lßng ng­êi mµ kh«ng hÒ b¸o tr­íc. §Ó råi trong phót gi©y ngì ngµng, nhµ th¬ míi chît nhËn ta h­¬ng æi :

Ph¶ vµo trong giã se

§éng tõ “ph¶” sö dông trong c©u th¬ mang ®Çy ý nghÜa. LiÖu cã thÓ thay thÕ tõ ng÷ Êy b»ng mét sè tõ kh¸c nh­ “tho¶ng, to¶, lan…” th«i còng ®· mang l¹i cho h­¬ng æi mét søc m¹nh v« h×nh  nµo ®ã ®Ó cã thÓ trµn ngËp trong kh«ng gian, cã søc lan to¶ vÒ mÆt c¶m xóc. §éng tõ “Ph¶” nhê nghÖ thuËt Èn dô chuyÓn ®æi c¶m gi¸c ®· ®em ®Õn cho bøc tranh giao mïa mét søc sèng m¹nh mÏ ®Õn k× l¹.

          H­¬ng æi tõ ®ã mµ lan to¶ m·i trong kh«ng gian vµ råi ®­îc cuèn trong giã se lµ c¬n giã heo may kh« l¹nh ®Çu mïa. Giã se trµn vÒ xua tan ®i bao oi bøc nãng nùc cña mïa hÌ, ®em l¹i cho con ng­êi c¶m gi¸c tho¶i m¸i dÔ chÞu.

          Trong c¸i d­ vÞ ng©y ngÊt cña tr¸i  æi ®Çu mïa, nhµ th¬ nhËn thÊy :

S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ

H×nh nh­ thu ®· vÒ

Hai c©u th¬ mang ©m h­ëng thËt nhÑ nhµng. Mµn s­¬ng qua tõ l¸y gîi h×nh “chïng ch×nh” ®­îc nh©n ho¸ nh­ vÎ duyªn d¸ng cña nµng thiÕu n÷ ®«i m­¬i. Mµn s­¬ng Êy hiÖn ra trong mê mê ¶o ¶o nh­ s¾c mµu cæ tÝch khiÕn cho c¶nh vËt n¬i lµng quª ngâ xãm trë thµnh mét thÕ giíi thÇn k× tuyÖt diÖu. Ta còng ®· tõng b¾t gÆp h×nh ¶nh mµn s­¬ng trong §©y mïa thu tíi  cña nhµ th¬ Xu©n DiÖu :

ThØnh tho¶ng nµng tr¨ng tù ngÈn ng¬

Non xa khëi sù nh¹t s­¬ng mê …

Vµ c©u th¬ H×nh nh­ thu ®· vÒ ®· kÕt l¹i dßng xóc c¶m bÊt ngê ®ét ngét cña nhµ th¬. TÊt c¶ nh÷ng tÝn hiÖu ë trªn cuèi cïng råi còng ®i ®Õn mét nghi vÊn : thu ®· vÒ ? Tõ “H×nh nh­” diÔn t¶ sù ngì ngµng th¶ng thèt, thu ®Õn víi ®Êt trêi thËt råi sao ?

          Tõ ®iÓm nh×n cËn c¶nh, cïng sù quan s¸t tinh tÕ, c¶m nhËn dÊu hiÖu thiªn nhiªn b»ng khiÕu gi¸c (h­¬ng æi), xóc gi¸c (giã se) vµ thÞ gi¸c (mµn s­¬ng), nhµ th¬ H÷u ThØnh ®· chøng tá mét hån th¬ tinh tÕ nh¹y c¶m khi cÈm nhËn tiÕt giao mïa n¬i lµng quª thanh b×nh.

          NÕu nh­ khæ th¬ thø nhÊt lµ c¶m xóc ®ét ngét, ngì ngµng khi nhËn ra thu ®ang vÒ víi ®Êt trêi th× ®Õn khæ th¬ thø  hai, nhµ th¬ ®· nh×n réng h¬n trong viÖc quan s¸t c¶nh vËt thiªn nhiªn :

S«ng ®ùoc lóc dÒnh dµng

Chim b¾t ®Çu véi v·

Cã ®¸m m©y mïa h¹

V¾t n÷a m×nh sang thu

Tõ khung c¶nh chËt hÑp n¬i lµng quª, nhµ th¬ ®· dÇn hÐ më thªm cho kh«ng gian c¶ chiÒu cao, chiÒu réng, lÉn chiÒu s©u. §o¹n th¬ lµ bøc tranh thiªn nhiªn  ®Êt trêi lóc sang thu. §Çu tiªn, nhµ th¬ quan s¸t sù vËt ë tÇng thÊp :

S«ng ®­îc lóc dÒnh dµng

ChÊt liÖu thùc ra thËt râ. C¸i “dÒnh dµng” cña dßng s«ng lµ phót hiÕm hoi sau lóc gËp ngÒnh leo th¸c nhäc nh»n råi l¹i å ¹t xèi x¶ d­íi nh÷ng c¬n m­a rµo mïa h¹. Tõ “®ù¬c lóc" diÔn t¶ c¸i hiÕm hoi th­a thít.

Tõ l¸y gîi h×nh “dÒnh dµng” chØ sù chuyÓn ®éng chËm ch¹p. §· l©u l¾m råi con s«ng míi cã dÞp nghØ ng¬i thanh th¶n nh­ thÕ.

Tuy nhiªn, dßng s«ng trë nªn chËm ch¹p h¬n khi thu sang, kh«ng kh«ng ®ång nghÜa víi sù vËt nµo còng nh­ vËy. Ta h·y ®äc c©u th¬ tiÕp theo : Chim b¾t ®Çu véi v·.

          Cãn giã heo may l·nh lÏo ®Çu mïa trµn vÒ khiÕn ®µn chim ph¶i b¾t ®Çu véi v· bay vÒ ph­¬ng nam tr¸nh rÐt. PhÐp ®èi vµ nghÖ thuËt t­¬ng ph¶n gi÷a hai c©u th¬ (dÒnh dµng><véi v·) ®· ®­îc t¸c gi¶ göi g¾m vµo ®ã mét triÕt lý : cuéc ®êi kh«ng cã gi©y phót nµo ph¼ng lÆng ªm ®Òm, sù sèng vÉn chuyÓn kh«ng ngõng, chÝnh v× thÕ con ng­êi ph¶i biÕt c¸ch chuÈn bÞ ®Çy ®ñ ®Ó øng phã vµ theo kÞp m¹ch ch¶y cña dßng ®êi.

          Vµ ë hai c©u th¬ tiÕp theo, kh«ng gian ®Êt trêi l¹i tiÕp tôc ®­îc më thªm mét tÇng míi :

Cã ®¸m m©y mïa h¹

V¾t nöa m×nh sang thu

§¸m m©y mïa h¹ lµ h×nh ¶nh ®éc ®¸o, thÓ hiÖn trÝ liªn t­ëng phong phó cña t¸c gi¶. D­êng nh­ ®¸m m©y mïa thu cßn v­¬ng n¾ng h¹ nªn nhµ th¬ míi cã liªn t­ëng s¸ng t¹o ®Õn thÕ.

Trong kho¶nh kh¾c giao mïa, ®¸m m©y trªn bÇu trêi cao ®· trë thµnh ranh giíi gi÷a mïa h¹ víi mïa thu. Tõ “v¾t ” mang hiÖu qu¶ diÔn ®¹t rÊt lín. Nã lµm cho ®¸m m©y kia cã kh¶ n¨ng nèi liÒn giöa hai mïa thiªn nhiªn hay nãi ®óng h¬n lµ mïa h¹ vµ mïa thu ®ang chªnh vªnh gi÷a mét ®¸m m©y. Tõ c¸i gi©y phót giao mïa v« h×nh trõu t­îng, t¸c gi¶ ®· biÕn thµnh sù vËt h÷u h×nh cô thÓ ®Ó ng­êi ®äc c¶m  nhËn râ h¬n vÒ tÝn hiÖu cña mïa thu.

Trong bµi th¬ “ChiÒu s«ng th­¬ng", H÷u ThØnh còng ®· cã nh÷ng ý th¬ t­ong tù :

§¸m m©y trªn ViÖt Yªn

Rñ bãng vÒ bè h¹

Cïng viÕt vÒ mïa thu ë lµng quª, NguyÔn KhuyÕn – nhµ th¬ cña quª h­¬ng lµng c¶nh ViÖt Nam còng ®· tõng viÕt :

Sãng biÕc theo lµn h¬i gîn tÝ

L¸ vµng tr­íc giã khÏ ®­a vÌo

TÇng m©y l¬ l÷ng trêi xanh ng¾t

Ngâ tróc quanh co kh¸ch v¾ng teo

                    (Thu ®iÕu)

Cã lÏ còng nh­ NguyÔn KhuyÕn, mïa thu vµ lµn quª nh­ mét phÇn m¸u thÞt trong con ng­êi H÷u ThØnh. ¤ng ®· viÕt rÊt nhiÒu vÒ mïa thu :

§i suèt c¶ ngµy thu

VÉn ch­a vÒ tíi ngâ

Dïng d»ng c©u quan hä

ChiÒu tÝm bê s«ng th­ong

(ChiÒu s«ng th­¬ng)

Ta h·y ®äc khæ th¬ cuèi cïng :

VÉn cßn bao nhiªu n¾ng

§· v¬i dÇn c¬n m­a

SÊm còng bít bÊt ngê

Trªn hµng c©y ®øng tuæi

N¾ng cuèi h¹ vÉn cßn nh­ng ®é nãng, ®é chãi kh«ng cßn gay g¾t. C¬n m­a nhÑ h¹t h¬n so víi trËn m­a rµo xèi x¶ nh÷ng ngµy hÌ ®· qua. SÊm bÊt th×nh l×nh næi trËn l«i ®×nh, hµng c©y nh­ giµ dÆn h¬n.

§ã lµ nh÷ng g× mµ nhµ th¬ H÷u ThØnh c¶m nhËn ®­îc vÒ c¸c hiÖn t­îng thiªn nhiªn khi thu sang.

Nh­ng “n¾ng, m­a, sÊm” lµm sao cã thÕ c©n, ®o Êy thÕ mµ H÷u ThØnh víi c¸c tõ ng÷ “VÉn cßn bao nhiªu, v¬i, bít” mang tÝnh chÊt gi¶m nghÜa, nhµ th¬ ®· biÕn chóng thµnh c¸c vËt cã träng l­îng thùc sù ®Ó ®èi chiÕu so s¸nh víi mïa hÌ.

Tõ sù hiÖn thùc quan s¸t thiªn nhiªn ta cã thÓ ph¸t hiÖn ra ®ùoc mét triÕt lÝ mµ nhµ th¬ muèn göi g¾m. "N¾ng, m­a, sÊm" lµ nh÷ng h×nh ¶nh Èn dô cho sù kh¾c nghiÖt vµ biÕn chuyÓn cña cuéc ®êi, "hµng c©y ®øng tuæi” chØ nh÷ng con ng­êi tõng tr¶i. C¶ ®o¹n mang ý nghÜa : con ng­êi tõng tr¶i lu«n v÷ng vµng tr­íc nh÷ng biÕn ®æi cuéc ®êi. Ph¶i ch¨ng nhµ th¬ ®ang gîi chóng ta nhí vÒ truyÒn thèng cao ®Ñp cña ng­êi d©n ViÖt nam vµ nh÷ng tr¶i nghiÖm ë ®êi qua thö th¸ch, qua hai cuéc kh¸ng chiÕn  thÇn th¸nh chèng Ph¸p vµ chèng MÜ cña d©n téc, ®ã lµ hµnh trang ®Ó thÕ hÖ trÎ h«m nay b­íc vµo ®êi.

          §äc Sang thu, ta kh«ng chØ c¶m nhËn ®­îc nh÷ng kho¶nh kh¾c giao mïa tuyÖt vêi cña mïa thu n¬i lµng quª B¾c Bé mµ cßn thÊy ®­îc t©m hån tinh tÕ nh¹y c¶m, tÊm lßng yªu thiªn nhiªn cïng biÕt bao häc triÕt lÝ, kinh nghiÖm s©u sa ; chóng ta ë ®êi ®©u ph¶i lu«n chñ ®éng vµ tù tin ®Ó cã thÓ v­ît qua mäi thö th¸ch, sãng giã cña cuéc ®êi Sang thu cña H÷u ThØnh kh«ng cßn tÝnh chÊt cæ ®iÓn, ­íc lÖ t­îng tr­ng nh­ th¬ NguyÔn KhuyÕn, Xu©n DiÖu  mµ sÏ sèng m·i trong lßng ng­êi ®äc víi nh÷ng nÐt míi mÎ s¸ng t¹o cña mét tiÕng thu ®Çy ¾p h¬i sù sèng.

HAI NGƯỜI CÙNG NHÌN XUỐNG...

Máu thịt và linh hồn của văn học là hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng ngôn từ

Đề bài: "Máu thịt và linh hồn của văn học là hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng ngôn từ”. Bằng cách phân tích bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng, anh/ chị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

Lập dàn ý:

1. Mở bài: 

- Dẫn dắt.

- Giới thiệu ý kiến (trích dẫn)

- Giới thiệu khái quát nhà thơ Quang Dũng và bài thơ Tây Tiến.

2. Thân bài:

a. Giải thích ý kiến:

- Hình tượng nghệ thuật là phương tiện đặc thù của nghệ thuật để phản ánh hiện thực khách quan. Nó phản ánh tính khái quát, tính quy luật của hiện thực qua hình thức cá thể, độc đáo, là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ, là đứa con tinh thần của người nghệ sĩ trong quá trình nhận thức và tái hiện cuộc sống.

- Máu thịt và linh hồn: là những gì cần thiết nhất, quan trọng nhất của một cơ thể sống.

- Văn học sử dụng ngôn ngữ làm công cụ và chất liệu để phản ánh và xây dựng hình tượng => là một nét riêng biệt so với các môn nghệ thuật khác.

=> Muốn một tác phẩm trường tồn, được mọi người công nhận nhớ đến nét độc đáo thì bài thơ đó phải có một hình tượng nghệ thuật riêng biệt cùng với lớp ngôn từ sáng tạo và hấp dẫn.

b. Chứng minh ý kiến thông qua phân tích tác phẩm Tây Tiến - Quang Dũng

+  Ngôn từ lãng mạn và bi tráng đã thể hiện được vẻ đẹp và nỗi nhớ núi rừng Tây Bắc:

+ Nghệ thuật dùng từ độc đáo, sáng tạo: khúc khuỷu, thăm thẳm => có giá trị tạo hình => cho thấy sự nguy hiểm, gian nan của cuộc hành trình.

+ Hình ảnh thơ "súng ngửi trời" => nhân hóa, làm nổi bật tư thế sẵn sàng chiến đấu.

+ Phân tích được những đặc sắc về nghệ thuật ngôn từ: giàu tính gợi hình và biểu cảm; nghệ thuật phối thanh độc đáo; thủ pháp đối lập; cách xây dựng hình ảnh thơ vừa gân guốc, khỏe khoắn vừa trữ tình lãng mạn.

+ Chỉ ra được những sáng tạo riêng độc đáo của nhà thơ: ngôn ngữ thơ vừa rất thật, vừa mang màu sắc cổ điển, đậm chất bi tráng.

3. Kết bài:

- Nêu suy nghĩ về bài thơ Tây Tiến.

- Cảm nhận về tài năng dùng từ và xây dựng hình tượng nghệ thuật của nhà thơ.

Bài thơ Tây Tiến ra đời sau khi Quang Dũng rời đơn vị không bao lâu, tại hội nghị toàn quân ở Phù Lưu Chanh.

1. Bình

+ Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, văn học nhận thức, phản ánh đời sống và thế hiện tư tường, tình cảm bằng hình tượng nghệ thuật. Hình tượng là “máu thịt và linh hồn” của tác phẩm văn học. Nó là một cách tư duy, là hình thức mang tính nội dung của văn học nghệ thuật.

+ Hình tượng văn học không giống với hình tượng âm nhạc, hội họa hay điêu khắc. Sở dĩ có sự khác nhau đó là do mỗi loại hình nghệ thuật sử dụng một chất liệu riêng để xây dựng hình tượng. Chất liệu của âm nhạc là âm thanh, giai điệu; của hội họa là đường nét, màu sác; của điêu khắc là mảng khối... còn của văn học chính là ngôn từ. Vì vậy người ta thường nói “Văn học là nghệ thuật ngôn từ”.

+ Sức sống của tác phẩm văn học suy cho cùng là bắt nguồn từ chính sứcsống của ngôn từ. Một thứ ngôn từ đậm chất nghệ thuật,đậm cá tính sáng tạo và ẩn chứa một sức nặng tư tưởng không cùng. Qua vẻ đẹp của ngôn từ trongtác phẩm văn học, con người nhận ra được giá trị đích thực của đời sống. Từđó mà thêm gắn bó và yêu mến hơn cuộc sống này.

2. Luận

+ Một trong những mục đích quan trọng bậc nhất của văn học nghệ thuật là phản ánh, nhận thức, khám phá hiện thực theo quy luật của cái đẹp, nhằm thoả mãn cho con người những tình cảm thẩm mĩ vô cùng phong phú và đa dạng. Mà muốn vậy thì chỉ có ngôn từ với tính chất “Phi vật thể” mới có khả năng “nói hết những điều muốn nói” của hình tượng nghệ thuật.

+ Ngôn từ văn học được đúc kết từ bốn đặc điểm cơ bản: tính chính xác, tính hàm súc, tính biểu cảm và tính hình tượng. Trong đó, tình hình tượng là một đặc trưng cơ bản nhất. Tính hình tượng của ngôn từ văn học đã đem lại cho văn học khả năng diễn tả thế giới tự nhiên, xã hội và thế giới tâm hồn con người một cách sống động, gợi cảm, ý nhị và hấp dẫn, làm cho đời sống con người hiện ra y như thật từ những chi tiết nhỏ nhất một cách cụ thể, xác thực cho đến những ý nghĩa phong phú mà người đọc phải liên hệ, tưởng tượng mới hiểu hết những ẩn ý sâu xa trong đó.

+ Tính hình tượng của ngôn từ văn học được thể hiện trong nội dung của lời nói nghệ thuật thông qua các loại từ “tượng hình”, “tượng thanh”, “từ miêu tả cảm giác, trạng thái”, qua những hình thức chuyển nghĩa từ các biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa., vì vậy, trong một tác phẩm văn học, chỉ một từ dùng đắt, một câu văn hay, một đoạn văn hấp dẫn... khiến chúng ta nhiều khi quên cả câu chữ mà chỉ thấy một thế giới hình tượng đang bộc lộ, tự nói lên bằng ngôn từ.

+ Thế giới cuộc sống vô cùng đa dạng và phong phú. Bởi vậy, hình tượng nghệ thuật cũng được dệt nên bởi một thế giới ngôn từ nhiều màu, nhiều vẻ. Có ngôn từ đẹp một cách mĩ lệ, có ngôn từ mộc mạc, đáng yêu, có ngôn từ mạnh mẽ, có ngôn từ tha thiết, lắng sâu... Tất cả làm nên những hình tượng thẩm mĩ độc đáo, đem lại cho văn học một thế giới đa thanh, đa điệu.

+ Hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm văn học là sự kết tinh của hai yếu tố cảm xúc và tư tưởng. Nó chứa đựng trong đó thái độ sống quan niệm sống, triết lí nhân sinh và bao nhiêu vấn đề khác cần được giãi bày, được bộc lộ của giới nghệ sĩ. Vì thế, ngôn từ văn học mang đậm tính chủ quan của người viết và ẩn chứa một sức nặng tư tưởng không cùng.

3. Phân tích bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

a.      Vài nét về tác giả và tác phẩm

+ Quang Dũng là một trí thức Hà Nội yêu nước và rất đỗi tài hoa, từng là đạiđội trưởng của binh đoàn Tây Tiến, cuối năm 1948 nhà thơ chuyến sang đơn vị khác.

+Bài thơ ra đời sau khi Quang Dũng rời đơn vị không bao lâu, tại hội nghị toàn quân ở Phù Lưu Chanh.

b.       Vê nội dung

+ Bài thơ là những kí ức của Quang Dũng, cảm xúc bao trùm là một nỗi nhớ “chơi vơi” nồng nàn, tha thiết, làm sống lại những kỉ niệm một cách tự nhiên,chân thật gắn liền với cuộc đời chiến đấu của binh đoàn Tây Tiến trên một vùng núi non hiểm trở của Tây Bắc.

+ Khung cảnh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ và thơ mộng, vẻ đẹp người lính Tây Tiến hào hùng và lãng mạn càng trở nên độc đáo, khác thường dưới ngòi bút tài hoa, giàu chất lãng mạn của Quang Dũng.

c.        Về nghệ thuật

+ Phân tích được những đặc sắc về nghệ thuật ngôn từ: giàu tính gợi hình và biểu cảm; nghệ thuật phối thanh độc đáo; thủ pháp đối lập; cách xây dựng hình ảnh thơ vừa gân guốc, khỏe khoắn vừa trữ tình lãng mạn.

+ Chỉ ra được những sáng tạo riêng độc đáo của nhà thơ: ngôn ngữ thơ vừa rất thật, vừa mang màu sắc cổ điển, đậm chất bi tráng.

Biết tự hào về bản thân là điều cần thiết nhưng biết xấu hổ còn quan trọng hơn

Biết tự hào về bản thân là điều cần thiết nhưng biết xấu hổ còn quan trọng hơn

A. Mở bài 

    - Nêu vấn đề: Để không ngừng hoàn thiện và phát triển bản thân, con người cần nhận thức được ưu điểm cũng như những hạn chế của bản thân, cần biết tự hào về bản thân để chủ động, tự tin hơn trong công việc, cuộc sống nhưng cũng cần biết tự xấu hổ với những hạn chế, thiếu xót để có ý thức khắc phục, hoàn thiện mình.

    - Dẫn vào ý kiến.

B. Thân bài 

1. Giải thích ý kiến

- Biết tự hào về bản thân là thái độ hãnh diện về cái tốt mà mình có, về những đóng góp của mình cho cuộc sống,

- biết xấu hổ là cảm thấy hổ thẹn về sự kém cỏi và những lỗi lầm của mình trước người khác.
- Nội dung ý kiến: đề cao việc nhận thức đầy đủ sâu sắc về bản thân, hướng đến sự hoàn thiện mình.

2. Luận bàn ý kiến

– Biết tự hào về bản thân:

+ Khi biết tự hào về bản thân là khi con người biết tự công nhận chính  mình, biết hãnh diện về lợi thế từ mình đang đó.

+ Vui vẻ hạnh phúc, lạc uan yêu đời

+ Tự hào về bản thân sẽ giúp con người tự tin hơn trong công việc, cuộc sống

+ cũng như có thêm những động lực lớn lao để vươn tới những điều tốt đẹp, những đỉnh cao mới trong cuộc sống của chính mình.

+ tin tưởng vào bản thân mới có thể huy động mọi năng lực, tài năng, nhiệt huyết cho công việc, mang đến kết quả như mong muốn.

è      Chìa khóa thành công

– Khi biết xấu hổ:

+ Con người có lòng tự trọng

+ Nếu nhận thức được những sai lầm của bản thân con người sẽ biết  thay đổi, điều chỉnh hành vi của mình theo những chiều hướng tích cực-> Hoàn thiện bản thân

+  Khi nhận thức được những sai lầm của bản thân, con người sẽ không cho phép mình phạm phải sai lầm ấy lần nữa. Tấm barie ngăn con người trước những cám dỗ….

3. Mở rộng:

- Phê phán:

- Mở rộng:

+ Biết tự hào không có nghĩa là tự cao….

+ Biết xấu hổ không có nghĩa là thường trực cảm giác tự ti, mặc cảm thiếu tự tin về bản thân, đó là sự tự ý thức để hoàn thiện không phải là việc đánh giá thấp năng lực, khả năng của mình.

4. Bài học nhận thức và hành động

- Nhận thức sâu sắc những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân.
- Nghiêm khắc đối với chính mình, không ngừng rèn luyện trau dồi tri thức, đạo đức, nhân cách.

C. Kết bài 

 - Đánh giá về ý kiến: Câu nói “Biết tự hào về bản thân là cần thiết nhưng biết xấu hổ còn quan trọng hơn” đã mang đến những nhận thức sâu sắc về điểm mạnh cũng như những hạn chế, thiếu xót của bản thân.

HAI NGƯỜI CÙNG NHÌN XUỐNG MỘT NGƯỜI CHỈ THẤY VŨNG NƯỚC, MỌT NGƯỜI THẤY CẢ BẦU TRỜI SAO

HAI NGƯỜI CÙNG NHÌN XUỐNG MỘT NGƯỜI CHỈ THẤY VŨNG NƯỚC, MỌT NGƯỜI THẤY CẢ BẦU TRỜI SAO

Tác phẩm văn học chân chính bao giờ cũng là sự tôn vinh con người

“Tác phẩm văn học chân chính bao giờ cũng là sự tôn vinh con người qua những hình thức nghệ thuật độc đáo”.

Bằng việc phân tích một tác phẩm đã học, anh (chị) hãy bình luận nhận định trên.

(Đề thi chọn học sinh giỏi Văn toàn quốc năm học 2009 – 2010)

BÀI LÀM THAM KHẢO

      Cuộc sống mở ra với muôn vàn vị ngọt của âm thanh, hình ảnh và thu lắng mình vào tráng văn của bao nghệ sĩ. Văn học ưu ái một chú chim hót vang mừng sáng; thiết tha một cánh hồng phả vào buổi sớm; nhưng bao giờ cũng thế; văn học luôn lấy con người làm tâm điểm phản ánh và vẻ đẹp con người kết tinh nên tác phẩm hay. Có phải thế chăng mà có ý kiến cho rằng: “Tác phẩm văn học chân chính bao giờ cũng là sự tôn vinh con người qua những hình thức nghệ thuật độc đáo”.

“Cuộc đời là nơi xuất phát cũng là nơi đi đến của văn học“ (Tố Hữu). Văn học từ cuộc sống mà ra và làm cho cuộc sống thêm phần đẹp tươi. Đích đến của cuộc hành trình văn chương muôn đời chính là cuộc sống của con người. “Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm, trong đó tâm điểm chính là con người” (Nguyễn Minh Châu). Thoát thai từ đời sống, văn chương chân chính mang thiên chức lớn lao cao cả – đó là trở về bồi đắp thêm phần phù sa màu mỡ cho cuộc đời; làm đẹp thêm con người. Văn học bồi đắp cho cuộc sống hay văn học phải tìm ra nhân tố quan trọng nhất là con người để bằng văn chương làm đẹp con người. Ta hiểu vì sao “tác phẩm văn học chân chính bao giờ cũng là sự tôn vinh con người qua những hình thức nghệ thuật độc đáo”. Đòi hỏi hay yêu cầu cho ra đời một tác phẩm phải đi từ huyết quản của cuộc đời, mang trong dòng chữ của mình một hình ảnh con người. Nguyễn Trung Thành đã nhận xét thấu đáo: “Văn học là phương thức tồn tại của con người, giữ cho con người mãi mãi là con người, không sa xuống thành con vật, hay thành ông Thánh vô duyên, vô bổ. Văn học là sự vươn tới, sự hướng về, sự níu giữ mãi mãi tính người cho con người. Cái cốt lõi của văn học là tính nhân đạo”. Chúng ta cũng sẽ chỉ lưu giữ trong ngăn kéo của nhân loại những tác phẩm nâng đỡ con người lên bằng tình yêu thương và niềm tin tưởng của người viết. Một tác phẩm văn học có thể nói về núi sông cây cỏ, ca ngợi vẻ đẹp của những đám mây hay bầu trời nhưng một tác phẩm chỉ được coi là tác phẩm chân chính khi người nghệ sĩ biết lấy núi sông cây cỏ kia làm đẹp cho không gian sống của con người, biết lấy trái tim yêu thương của mình nâng đỡ lên bao số phận cuộc sống. Ta thấy An-na Ka-rê-ni-na còn sống mãi bởi vẻ đẹp của con người, dù bi kịch nhưng sáng mãi. Ta thấy Những người khốn khổ của V. Huy-gô vượt qua che phủ của thời gian vẫn đẩy giá trị vì thiên tác phẩm vĩ đại ấy đã cho người đọc biết rằng: Bao nhiêu con người khốn khổ kia đang kêu đòi một cuộc sống tốt đẹp hơn, dù khốn khổ nhưng họ vẫn khát khao được sống lương thiện, được cứu giúp người khác. Chẳng phải V. Huỵ-gô đã nâng con người lên khỏi những nghèo đói tăm tối để thắp sáng cho họ tình yêu thương cao cả sao? Đến với văn học phương Đông, ta đau cùng thánh thơ Đỗ Phủ nỗi đau cao cả trong Bài ca nhà tranh bị gió thu phá. Tuy có nỗi đau cho riêng mình vì nhà mình bị gió thu tốc mái, mình cùng vợ con phải chịu cảnh mưa lạnh suốt đêm trường nhưng trên tất cả là nỗi đau vì người khác. Nhà thơ dân đen ấy từ nỗi đau riêng đau niềm đau chung; quên đi nỗi đau riêng mình để sẻ chia với nỗi đau của muôn người thời đói khổ. Và chính trái tim đồng cảm vĩ đại này đã làm nên một ao ước vĩ đại mà ngàn đời trân trọng: Ước có ngôi nhà chắc chắn ngàn vạn gian để không chỉ cho riêng ta mà cho tất cả người dân đều không phải chịu cảnh đói rét. Mang hình thức tự sự của một câu chữ nhưng quả là một sáng tạo độc đáo trong sự tôn vinh đến tột bậc vẻ đẹp của lòng vị tha, của tinh thần nhân đạo trong trái tim người viết, trong cuộc sống con người. Trở về Việt Nam, ta thêm một lần kính yêu Nguyễn Du, người đã bằng kiệt tác Truyện Kiều nâng con người khỏi những ràng buộc khắt khe của lễ giáo phong kiến, khỏi những dây trói vô hình đang ngăn cản con người đến với tình yêu, đặc biệt, đưa con người vượt qua bao đau khổ để làm chói ngời trên trang văn vẻ đẹp của chữ tình, chữ nghĩa, chữ hiếu, chữ nhân, vẻ đẹp của một trái tim nhân đạo lớn, của một nghệ sĩ lớn. Mộng Liên Đường chủ nhân đã nhận xét: “Nếu không có con mắt trông thấu sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt nghìn đời thì tài nào có được bút lực ấy”. Tài năng của Nguyễn Du không phải chỉ là miêu tả tuyệt đẹp cảnh gió trăng mây nước, cũng không chỉ ở chỗ phản ánh chân thực những nỗi đau đứt ruột của con người trong cõi trần ai gió bụi mà là yêu thương, sẻ chia, đồng cảm, đồng tình, trân trọng, nâng đỡ, làm đẹp thêm cho tấm lòng Kiều, cho Kim Trọng, cho Từ Hải… cho con người nói chung. Giá trị vĩnh hằng của tác phẩm nghệ thuật chân chính này là có cội nguồn từ những hình tượng được xây nên từ bàn tay nghệ sĩ bậc thầy và tấm lòng nhân đạo lớn của Nguyễn Du. Đó chính là cốt cách, phẩm chất, hương vị tỏa ngát để Truyện Kiều còn nghìn thu vọng mãi, để tiếng thơ của Nguyễn Du mãi là tiếng thương mãi còn động đất trời.

      Chí Phèo là một tác phẩm văn học chân chính mà qua đó Nam Cao đã tôn vinh con người qua hình thức nghệ thuật độc đáo. Chí Phèo là một điển hình cho những người nông dân đau khổ sau lũy tre làng Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Trước Nam Cao, Ngô Tất Tố đã có một chị Dậu khổ vì bán con bán chó, Nguyễn Công Hoan có một anh Pha bị bao tầng lớp dồn ép đến bước đường cùng. Chí Phèo của Nam Cao không chỉ bị dồn vào “bước đường cùng”, mà buộc phải bán cả linh hồn và thể xác của mình để trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại, bị cướp cả nhân tính, nhân cách, bị đẩỵ ra ngoài cộng đồng người; đến tận bờ vực của phi nhân loại. Mở đầu tác phẩm, Nam Cao đã đảo lộn thời gian tuyến tính, không đi từ quá khứ mà xuất phát từ tương lai, đẩy ngay Chí Phèo ra giữa sân khấu cuộc đời bằng những tiếng chửi sặc mùi rượu. Hắn giao tiếp với cuộc đời không bằng thanh âm của tiếng người bình thường mà bằng tiếng chửi. Nếu như lúc ấy có anh nông dân nào vì tức mà chửi lại hắn thì hắn còn thấy mình được tính là một con người. Mà giả sử rằng nếu ông trời có tức hắn vì những lời hắn chửi trời mà cho cơn dông sấm sét thì hắn biết hắn nói còn có trời đáp lại. Nhưng đáp lại hắn chỉ là tiếng chó sủa mà thôi, ai cũng lờ hắn đi, coi hắn như chẳng có. Với những dòng kể xen lẫn lời tác giả: “Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không?”, với biện pháp thay đổi điểm nhìn trần thuật liên tục, tác giả kiến tạo được đoạn văn mở đầu vô cùng gây ấn tượng, vừa khiến độc giả bất ngờ, vừa diễn tả được đầy đủ nỗi đau của Chí Phèo.

Nam Cao bắt đầu thuật lại cuộc đời Chí Phèo. Từ một đứa bé trần truồng xám ngắt đến một tuổi thơ đi bán lại cho nhiều người. Từ một anh canh điền hiền lành chất phác đến một thằng săng đá, một con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Chí Phèo là linh hồn đau khổ của làng Vũ Đại. Đến Chí Phèo người ta nhận ra hình ảnh đau khổ nhất, bi kịch lớn nhất của đời người.

Chí Phèo sau khi bị đẩỵ vào tù vì một lí do không ai hay rồi ra tù, trở về làng với nhân dạng méo mó. Nam Cao cứ miêu tả một cách lạnh lùng nhưng đọc kĩ ta thấy: Nam Cao không nói gì đến nguyên nhân Chí Phèo vào tù – cuộc đời người nông dân bị coi rẻ đến mức bị cướp mất quyền tự do mà không biết vì lẽ gì. Con quỷ dữ Chí Phèo ăn vạ, cướp bóc, rạch lên mặt mình vô số những vết mảnh chai, những vết cào đau đớn. Còn gì đau hơn khi chính Chí Phèo đã tự hủy hoại phần nhân hình của mình? Còn gì đau hơn khi bên trong con người kia phần thú đã chiếm lĩnh, phần người bị đẩy ra, phải “khăn gói ra đi”?

Nhưng, một tác phẩm miêu tả cái buồn, cái khổ mà không có một nhiệm vụ nào khác ngoài việc làm lây sang cho chúng ta nỗi buồn thì đó là điều đáng buồn hơn. Nam Cao còn nói với ta về tình người rất sâu nặng. Nam Cao dãn tác phẩm của mình ra và miêu tả vào trong đó một “cuộc tình” Thị Nở – Chí Phèo. Có ai từng nói: Chỉ với năm ngày thôi nhưng Chí Phèo đã sống rồi chết như một con người. Thị Nở xấu ma chê quỷ hờn lại mang trong mình một tình yêu lạ lùng dành cho Chí Phèo – con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Người ta cứ cho rằng tình yêu của Rô-mê-ô và Giu-li-ét mới là tình yêu. Nhưng sẽ vẫn là tình yêu dẫu cho người đàn ông có là Chí Phèo – từng chỉ biết uống rượu cho say và đập đầu, rạch mặt ăn vạ và dẫu cho người đàn bà có là Thị Nở – vừa xấu ma chê quỷ hờn, vừa xác xơ nghèo lại vốn có dòng mả hủi. Gió trăng vô tình trong đêm hè nơi vườn chuối ven sông kia vẫn đẹp biết bao nhiêu khi đã cùng che chở, đồng tình và trăng làm sáng, gió làm mát cho hai nhân hình đau khổ vừa tìm thấy được nhau.

Chí Phèo dù được sống năm ngày yêu thương nhưng vẫn phải đối mặt với bi kịch của mình. Năm ngày yêu đương kia là một thứ thuốc thử của nhân tính để nhận ra trong Chí Phèo vẫn còn khát khao làm người lương thiện, vẫn ước mơ: “Chồng cuốc mướn càỵ thuê, vợ dệt vải, sống một cuộc đời bình yên”. Nhưng rồi Thị Nở cũng nhớ ra mình còn một bà cô trên đời và dừng yêu. Bi kịch tình yêu tan vỡ là chưa đủ, mà đó còn là bi kịch cự tuyệt quyền làm người, bị hất ra khỏi cộng đồng. Chí Phèo không được chấp nhận trở về cuộc sống lương thiện. Quy luật “bước chân đi cấm kì trở lại” của các trò chơi dân gian giờ đối với Chí Phèo lại xót xa biết bao nhiêu. Chí Phèo lại uống rượu nhưng rượu uống mãi khống say, chỉ thấy thoang thoảng hơi cháo hành. Hương cháo hành do Thị Nở tự tay nấu và bón cho Chí trong buổi sáng đầu của chuỗi ngày quấn quyện bên Chí Phèo lúc bấy giờ là minh chứng cho sự trở lại làm người. Nhưng Chí Phèo lại bước chân đi và theo thói quen đến nhà Bá Kiến. Một lưỡi dao vung lên, một vũng máu, một cuộc đời đi vào ngõ cụt. Chí Phèo chết trên ngưỡng cửa của sự hoàn lương; xã hội làng Vũ Đại đang đóng chặt lại cánh cửa cuộc đời, không cho Chí Phèo trở lại.

Nguyên Hồng đã viết về Nam Cao: “Anh đã vắt từ những xót xa, quằn quại của mình ra thành những dòng ánh sáng yêu thương và tin tưởng để chứng minh cho sự sống nỗ lực của con người”. Nam Cao không chỉ yêu người nông dân mà còn tin. Với ông lòng nhân đạo không chỉ thể hiện ở tình thương mà còn ở niềm tin. Ông tin người nông dân dù có xuống bùn, thậm chí xuống tới đáy bùn, nhưng từ đáy bùn lầy nước đọng vẫn cháy lên những khát vọng làm người lương thiện. Qua cách xây dựng truyện khá đặc sắc, dù bên ngoài lạnh lùng nhưng bên trong sục sôi tình yêu thương, Nam Cao đã viết nên những trang văn, như người ta đã nói không chỉ được viết bằng mực mà bằng máu của trái tim. Nam Cao đã nâng Chí Phèo lên, tôn vinh sự nỗ lực sống của con người.

“Tác phẩm văn học chân chính bao giờ cũng là sự tôn vinh con người qua những hình thức nghệ thuật độc đáo”. Lấy con người làm trung tâm hay là mang vào, gây dựng lên bên trong tác phẩm văn học của mình một tinh thần nhân đạo sáng ngời. “Văn học là nhân học” (M. Gorki) hay “Tác phẩm văn học sẽ chết nếu nó miêu tả cuộc sống chỉ để miêu tả… nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau hay lời ca tụng hân hoan; nếu nó không đặt ra những câu hỏi và không trả lời những câu hỏi đó” (Biêlinxki). Ý kiến đặt ra yêu cầu của văn học phải khơi sâu vào cuộc sống, rằng nhà văn phải để cuộc đời phả gió vào trái tim mình, đi tìm kiếm những hạt bụi vàng lấp lánh trên cuộc đời này để đúc thành những bông hồng vàng sáng chói. Con người cần được tôn vinh như một thực thể đẹp tuyệt diệu. Tuy nhiên không phải chỉ tôn vinh con người, có những tác phẩm văn học trào phúng, nói đến những điều xấu xa của con người, vạch trần bộ mặt giả dối của một lớp người nhưng đó vẫn là những tác phẩm chân chính của bao đời qua vì đi đến tận cùng, những tác phẩm ấy vẫn hướng cho con người đến cái đẹp, đến chân – thiện – mĩ.

Văn học bao đời ví như người hát rong trên suốt chiều dài cuộc sống. Văn học sẽ vì con người mà cất lên tiếng hát yêu thương, cất lên tiếng hát tôn vinh cho cuộc sống đầy hương hoa của con người.

Nguyễn Ngọc Thạch Thảo

Trường THPT Quốc Học Huế – Huế

Bài đạt giải Nhất -18, 5/20 điểm